in

Chế độ ăn kiêng gluten (Gluten-free diet) liệu có tốt như bạn nghĩ?

Chế độ ăn không có gluten (gluten-free) là lựa chọn duy nhất cho những người mắc bệnh celiac (không hấp thu gluten). Tuy nhiên, hiện nay, nhiều người không mắc tình trạng này nhưng vẫn chọn cách không sử dụng các sản phẩm có gluten trong thực đơn hằng ngày vì họ tin rằng đây là một lựa chọn tốt cho sức khỏe.

Gluten là một loại protein có trong lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen và triticale. Chúng giúp các loại thực phẩm như bánh ngũ cốc ăn sáng, bánh mì và mì ống giữ được hình dạng của mình. Gluten cũng được tìm thấy trong mỹ phẩm như một số loại son dưỡng và trong phần keo dán ở mặt sau của tem hay phong bì.

Ở những người mắc bệnh celiac, một mẩu bánh mì nhỏ cũng có thể khiến họ gặp các vấn đề về sức khỏe. Vì vậy chế độ gluten –free có thể cứu sống một người mắc bệnh celiac đó nhé.

Tuy nhiên, có gần 30% người trưởng thành ở Hoa Kỳ đang cố gắng giảm hoặc loại bỏ gluten khỏi chế độ ăn uống của mình. Nhiều người trong số này không mắc bệnh celiac. Câu hỏi đặt ra là vậy đối với những người này, chế độ ăn gluten-free có phải là lựa chọn tốt nhất?

Khi nào thì gluten mới gây hại?

Trong 133 người ở Hoa Kỳ thì có 1 người mắc bệnh celiac. Bệnh celiac là một loại bệnh mà cơ thể không thể hấp thu gluten. Khi gluten vào cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng tự miễn dịch làm tổn thương niêm mạc ruột non. Do đó, cơ thể không thể hấp thụ chất dinh dưỡng vào máu đúng cách dẫn đến thiếu máu, chậm phát triển, suy dinh dưỡng và một số các biến chứng khác.

Nếu một người mắc bệnh celiac tiếp tục ăn gluten sẽ dẫn đến các biến chứng như đa xơ cứng (MS), loãng xương, vô sinh và các vấn đề về thần kinh khác có thể phát sinh. Ngoài ra, có một mối liên hệ được chứng minh rõ ràng giữa bệnh celiac và rối loạn tự miễn dịch, chẳng hạn như viêm tuyến giáp.

Đối với một người mắc bệnh celiac, phương pháp điều trị hiệu quả duy nhất là chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, không dùng gluten suốt đời.

Kết quả từ Khảo sát kiểm tra sức khỏe và dinh dưỡng quốc gia (NHANES) 2009-2014 chỉ ra rằng có khoảng 1,76 triệu người ở Hoa Kỳ mắc chứng bệnh celiac.

Trong khi đó, cùng một báo cáo ước tính rằng 2,7 triệu người đang theo chế độ ăn không có gluten mà không mắc bệnh celiac. Tại sao?

Tại sao những người không mắc bệnh celiac vẫn ăn uống theo chế độ gluten-free?

Theo các tác giả của báo cáo NHANES, được công bố trên JAMA, sau đây có thể là lý do khiến ngày càng nhiều người theo chế độ ăn không có gluten:

  • Nhận thức cộng đồng rằng chế độ ăn không có gluten là lành mạnh hơn và có thể cải thiện các triệu chứng tiêu hóa không đặc hiệu
  • Sản phẩm không chứa gluten hiện đang có sẵn rộng rãi hơn
  • Ngày càng nhiều người tự chẩn đoán mình bị nhạy cảm với gluten, thay vì bệnh celiac và họ nhận thấy rằng sức khỏe đường tiêu hóa của họ đã được cải thiện sau khi cắt bỏ gluten

Những người theo chế độ ăn không có gluten mà không mắc bệnh celiac có thể được gọi là PWAGs (people without celiac disease avoiding gluten).

Theo Beyond Celiac, trước đây là Tổ chức Nhận thức Celiac Quốc gia, có khoảng 18 triệu người ở Hoa Kỳ báo cáo có triệu chứng như không hấp thụ hoặc nhạy cảm với gluten nhưng không mắc celiac (NCGS). Điều này gây ra các triệu chứng như đầy hơi, tiêu chảy, mệt mỏi, nhức đầu, sương mù não,  ngứa da.

Một nghiên cứu năm 2011, được thực hiện tại Úc, đã xem xét ảnh hưởng của chế độ ăn không có gluten đối với 34 người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS). Những người tham gia theo chế độ ăn không có gluten hoặc giả dược. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng những người này bị NCGS, nhưng người ta vẫn chưa tìm ra lý do tại sao gluten có thể dẫn đến các triệu chứng tiêu hóa không rõ ràng này.

Rủi ro từ chế độ ăn gluten-free

Nếu bạn áp dụng chế độ ăn gluten-free trong trường hợp không bị bệnh celiac thì có thể gây ra những bất lợi cho sức khỏe như sau:

  • Thiếu hụt dinh dưỡng: Loại trừ các sản phẩm chứa gluten ra khỏi thực đơn có thể khiến bạn bị thiếu hụt các chất dinh dưỡng thiết yếu như sắt, canxi, chất xơ, folate, thiamin, riboflavin và niacin. Ngũ cốc nguyên cám như bánh mì làm từ lúa mì nguyên hạt chứa các chất dinh dưỡng quan trọng. Ngoài ra, nhiều sản phẩm chứa gluten khác như gạo và bánh ngũ cốc ăn sáng cũng cung cấp thêm một số vitamin.
  • Chất xơ: Các sản phẩm không chứa gluten có rất ít chất xơ. Không sử dụng ngũ cốc nguyên hạt có thể khiến bạn bị thiếu chất xơ. Do đó, chế độ ăn uống cần được lập kế hoạch cẩn thận.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa The BMJ (British Medical Journal) năm 2017 đã kết luận rằng nếu một người bình thường không mắc bệnh celiac nhưng lại chọn chế độ ăn kiêng gluten trong thời gian dài thì có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn nhiều. Điều này được lý giải là do họ đã bỏ lỡ những dưỡng chất tốt cho tim mạch do ngũ cốc nguyên cám mang lại.

Ngoài ra, các sản phẩm chế biến sẵn không chứa gluten có thể chứa nhiều chất béo, đường và calo hơn mà lượng chất xơ thì lại thấp hơn so với hàm lượng gluten tương ứng. Điều này có thể dẫn đến tăng cân.

Gaynor Bussell, một chuyên gia dinh dưỡng cũng như người phát ngôn của Hiệp hội Dinh dưỡng Vương quốc Anh, phát biểu với tờ Tin tức y tế hôm nay (Medical News Today – MNT) rằng : “Gluten chỉ có hại cho sức khỏe nếu bạn là người mắc bệnh celiac.”

Bussell tin rằng nhiều người theo chế độ ăn kiêng gluten đã bị lừa bởi những người nổi tiếng và việc truyền thông thiếu hiểu biết.

Vậy những người bị bệnh celiac nên ăn những gì và cần tránh những loại thực phẩm nào?

Nên

  • Trái cây và rau
  • Trứng tươi
  • Thịt tươi
  • Cá và gia cầm
  • Đậu chưa qua chế biến
  • Các loại hạt
  • Hầu hết các sản phẩm sữa
  • Gạo trắng
  • Tinh bột khoai mì

Không nên

Những người mắc bệnh celiac phải tránh tất cả các loại thực phẩm có chứa gluten ngay cả với lượng nhỏ nhất.

  • Các sản phẩm làm từ ngũ cốc như lúa mì, lúa mạch, triticale, lúa mạch đen và mạch nha
  • Bánh mì
  • Bia
  • Một vài loại kẹo
  • Bánh nướng
  • Khoai tây chiên
  • Mì ống
  • Thịt chế biến sẵn
  • Súp
  • Hỗn hợp nước sốt
  • Syrup gạo lứt
  • Các dẫn xuất của malt bao gồm bánh mì, giấm, men bia, bia, sữa hoặc sữa lắc
  • Một số loại nước tương
  • Thịt nướng

Ngoài ra, có một số loại sản phẩm không phải thực phẩm cũng có nguy cơ chứa gluten như

  • Son môi, son bóng và son dưỡng
  • Đất nặn làm bằng bột mì (Play dough)
  • Thuốc và các chất bổ sung

Nguồn: https://www.medicalnewstoday.com/articles/288406#diet_preparation
Dịch và biên tập bởi đội ngũ Science Vietnam – Vui lòng để lại link bài viết này của chúng tôi khi sao chép nội dung

Written by Hien Lee

What do you think?

Trả lời